Archeologische topvondst in Enkhuizen eenmalig te zien

Tijdens een opgraving aan de Romeinstraat in het centrum van Enkhuizen vonden archeologen in 2017 een nagenoeg compleet beeld van de Romeinse god Mercurius. Gedeputeerde Jack van der Hoek onthult het gerestaureerde beeld op zaterdag 13 oktober tijdens de dag van de Westfriese Archeologie in de Zuiderkerk te Enkhuizen.

Opgraving Enkhuizen

(Foto: Archeologie Westfriesland)

Het beeld is geen schepping uit de Romeinse tijd maar een creatie uit de Gouden Eeuw. Het is een zeer uitzonderlijke vondst die aansluit bij de grote macht en rijkdom van de handelsstad Enkhuizen in de 17de eeuw. Omdat het beeld van grote kunsthistorische waarde is, besloot de provincie Noord-Holland het professioneel te laten restaureren. Het resultaat is verbluffend. Het is eenmalig te zien in Enkhuizen op zaterdag 13 oktober van 10.00 tot 16.30 uur in de Zuiderkerk. Daarna wordt het beeld in archeologiecentrum Huis van Hilde te Castricum bewaard en krijgt het op termijn een plek in de permanente tentoonstelling.

Opgraving aan de Romeinstraat

Het beeld werd gevonden in een ondiepe kuil gevuld met tegels, grond en puin kwam. Uit de scherven die in de kuil zijn gevonden, blijkt dat dit beeld in de 18de eeuw is weggegooid. Het is een beeld van de god Mercurius in Romeinse kledij en met een hoedje. Oorspronkelijk hebben aan dit hoedje vleugels vastgezeten, maar deze zijn afgebroken. Ook de armen en de onderkant van de benen met de voeten zijn niet meer aanwezig. Waarschijnlijk zat de linkerarm gebogen aan het lichaam vast en was de rechterarm naar voren uitgestoken. Met deze arm hield Mercurius een staf vast, vermoedelijk van metaal. Deze met slangen omwonden staf was in de Romeinse tijd het symbool van een boodschapper.

Opgraving in stukken

(Foto: Restaura)

Terracotta beelden in het chique woonhuis

Aardewerk dat rood van kleur en niet geglazuurd is, wordt terracotta genoemd. Letterlijk betekent dit gebakken aarde. Een beeld van terracotta werd gemaakt met behulp van mallen. Dit maakte serieproductie mogelijk en daardoor waren beelden van terracotta goedkoper dan beelden van natuursteen. Het beeld is nu ongeveer 90 centimeter hoog, maar was oorspronkelijk ruim een meter hoog.

Op het beeld zijn restanten van een witte laag zichtbaar. Deze is over het volledige beeld aangebracht om het beeld op natuursteen te doen lijken. Mogelijk was hierop ook veelkleurige beschildering aanwezig. De stijl van het beeld is typisch voor de Renaissance. Het beeld dateert uit rond 1650.

In de 17de eeuw werden in Nederland vooral schoorsteenbeelden van terracotta gemaakt. Het atelier van Otto Reyersz van Schaijck in Den Haag was hierom bekend. Hij maakte schoorsteenwangen met vlakke achterkant, die tegen de achterzijde van de schouw werden geplaatst. Vrijstaande terracotta schoorsteenbeelden zijn onbekend, maar deze bestaan wel in natuursteen.

In 1648 kreeg Van Schaijck octrooi om ook ‘beelden van aarde te bakken om binnenshuis boven deurkozijnen of op andere plaatsen tot sieraad van de huizen geplaatst te worden’. Mogelijk stond het Mercuriusbeeld in Enkhuizen in het huis van een rijke koopman.